یکم روز بر بنده‌ای دل بسوخت... «سعدی»

یعنی: یک روز، دلم بر بنده‌ای سوخت
(یک روز دلم به حالِ بنده‌ای سوخت)

یادآوری:
ضمیرهای پیوسته عبارتند از:
--َم، --َت، --َش
--ِمان، --ِتان، --ِشان

این ضمیرها اگر به اسم بپیوندند، نقش مضافٌ‌الیه، اگر به فعل گذرا به مفعول بپیوندند، نقش مفعول و اگر به فعل گذرا به متمّم بپیوندند، نقش متمّم دارند:

کتابش: کتاب او = مضافٌ‌الیه
دیدمش: او را دیدم = مفعول
گفتمش: به او گفتم = متمّم

ضماير متصل در سه نقش ظاهر مي‌شوند:

۱ - مفعول: مثل ديدمش خرم و خندان قدحِ باده به دست
ش در ديدمش: او را ديدم

نقش آن مفعول مي‌باشد
۲ - نقش متمّم :(گفتمش سلسله‌ي زلف بتان از پي چيست؟)

 ش در گفتمش يعني؛ به او گفتم نقش آن متمم مي‌باشد.

۳ - نقش مضاف‌اليه : مي‌روي و مژگانت خون خلق مي‌ريزد

  (ت) در مژگانت مي‌شود مژگانِ تو نقش آن :مضاف‌اليه

توجه: گاهي اوقات ضماير در جايگاه، اصلي خود قرار نمي‌گيرند.

    مثل الا اي طوطي گوياي اسرار /مبادا خاليت شكّر ز منقار

    ضمير پيوسته‌ي ت در «خاليت» براي كلمه‌ي منقار مي شود و نقش مضاف اليه دارد.

به این حرکت ضمیر که به دلیل وزن صورت می گیرد،جهش یا رقص ضمیر گویند.

☑️چند مثال برای جهش ضمیر(رقص ضمیر)از حافظ:

۱ - بلبلی خون دلی خورد و گلی حاصل کرد / باد غیرت به صدش خار پریشان دل کرد
= باد غیرت به صد خار پریشان دلش کرد

۲ - عشقت رسد به فریاد، ار خود بسان حافظ / قرآن ز بر بخوانی در چهارده روایت
= عشق به فریادت رسد...

۳ - صنعت مکن که هر که محبت نه راست باخت / عشقش به روی دل در معنی فراز کرد
= عشق به روی دلش در معنی را فراز کرد (یعنی بست)

۴ - باغبانا ز خزان بی‌خبرت می بینم / آه از آن روز که بادت گل رعنا ببرد
= آه از آن روز که باد گل رعنایت را ببرد

۵ - طوطیی را به خیال شکری دل خوش بود / ناگهش سیل فنا نقش امل باطل کرد
= ناگه سیل فنا نقش املش را باطل کرد
دانش-آموزان-آلاء دانش-آموزان-نظام-جدید-آلا دانش-آموزان-نظام-قدیم-آلا ریاضیا تجربیا