۱- حروف پیوند هم‌پایه‌ساز عبارتند از: و، یا، امّا، ولی و...
این حروف، جمله‌ی مرکّب نمی‌سازند بلکه دو جمله را با یکدیگر هم‌پایه می‌کنند؛ مانند حروف پیوند «و» و «ولی» در بیت زیر:

حافظا می خور و رندی کن و خوش باش ولی
دامِ تزویر مکن چون دگران قرآن را

۲- حروف پیوند وابسته‌ساز که موضوع بحث ما هستند و جمله‌های مرکّب را پدید می‌آورند.
▪️هر جمله‌ی مستقل غیرساده (مرکب) از یک جمله به عنوان هسته (پایه) و یک یا چند جمله‌ی وابسته (پیرو) تشکیل می‌شود.
جمله‌ای که در آن، حرف پیوند(ربط) وابسته‌ساز وجود دارد، جمله‌ی وابسته است؛ مثلاً در بیت‌ زیر، مصراع اوّل، جمله‌ی وابسته و مصراع دوم، جمله‌ی هسته است:

اگر به زلفِ درازِ تو دست ما نرسد
گناه بخت پریشان و دست کوته ماست

یا:
تا دل هرزه‌گردِ من، رفت به چینِ زلف او
زآن سفر دراز خود، عزم وطن نمی‌کند

یا:
اگرچه دوست به چیزی نمی‌خرد ما را
به عالمی نفروشیم مویی از سرِ دوست

بنابراین، برای تعیین جمله‌های وابسته و هسته، نخست حرف پیوند (ربط) وابسته‌ساز را مشخص می‌کنیم؛ جمله‌ای که پس از حرف پیوند است، جمله‌ی وابسته و جمله‌ی باقی‌مانده، جمله‌ی هسته است.
در بیت زیر، حرف پیوند بر سر مصراع دوم آمده‌است؛ بنابراین مصراع دوم، جمله‌ی وابسته و مصراع اول، جمله‌ی هسته است:
ز چشم شوخ تو جان کی توان برد
که دایم با کمان اندر کمین است

یا:
بردوخته‌ام دیده چو باز از همه عالم
تا دیده‌ی من بر رخ زیبای تو باز است

یا:
همای اوج سعادت به دام ما افتد
اگر تو را گذری بر مَقام ما افتد
دانش-آموزان-آلاء دانش-آموزان-نظام-جدید-آلا دانش-آموزان-نظام-قدیم-آلا ریاضیا تجربیا