مراحل تحصیل پزشکی چگونه است؟
۱. علوم پایه
تو امروز وارد دانشکده شدی. یا ورودی مهر هستی یا بهمن ماه.
فرق چندانی ندارد. درگیر آنها نشو. شاید بهمن بهتر هم باشد. چند ماه وقت داری که به یک سری کارهای دیگر برسی.
از امروز که وارد میشوی دانشجوی علومِ پایه (Basic Sciences) هستی. به طور معمول دروس علوم پایه، ۵ ترم طول میکشد. البته با برنامهی جدید وزارتخانه قرار هست که به ۴ ترم تقلیل یابد. درس اصلیای حذف نمیشود. فقط کمی جابهجایی صورت میگیرد و کمی از این ور و آن ور میزنند تا بشود آن را در ۴ ترم ارائه داد.
این چهار یا پنج ترم، به این میگذرد که تو یک سری مبانی را یاد میگیری. ساده بگویم، تو یاد میگیری که بدن در حالت طبیعی چگونه کار میکند و باکتری و ویروس و قارچ و انگل چی هستند.
تو باید یاد بگیری که حالت طبیعی این سیستم چگونه است تا بتوانی حالت غیرطبیعی آن را درک بکنی.
آناتومی، فیزیولوژی، بیوشیمی، متابولیسم، بافت و جنین و باکتری و … که احتمالا قبل از ورود به پزشکی نیز نام آنها را شنیدهای، در این چند ترم تدریس میشوند.
در آناتومی به تو شکل ظاهری بدن را توضیح میدهند. این که مچ از چند استخوان تشکیل شده و هر استخوان آن چگونه خونرسانی میشود.
این که مسیر هر عصب در بدن چگونه است، ناحیههای مختلف مغز چه هستند، عضلات چشم چند تا هستند و هر کدام چه کار میکنند، دستگاه گوارش از چه قسمتهایی تشکیل شده است و مواردی از این قبیل، موضوعات آناتومی هستند.
آناتومی سطح بدن را یاد میگیری. قرار است از آن برای معاینهها استفاده کنی.
بافتشناسی، آناتومی میکروسکوپی است. به زبان ساده، اگر قسمتی از بدن را بگذاریم زیر میکروسکوپ و آنچه را که میبینیم توصیف کنیم، همان بافتشناسی است.
حالا که تو دانستی پانکراس قسمتی از دستگاه گوارش است، بهتر است که بدانی از چه سلولهایی تشکیل ساخته شده است. شکل این سلولها چگونه است و چطور در کنار هم قرار گرفتهاند.
این مباحث در بافتشناسی بحث میشوند.
در جنینشناسی میخوانی که هر قسمت دستگاه گوارش، تنفس، قلب و عروق، عصبی و … چگونه در طول رشد جنین انسان، شکل گرفته است. از لحظهای که اسپرم و تخمک مخلوط شده، تا زمانی که بچه به دنیا میآید، چه اتفاقاتی برای او میافتد؟
یادم است اولین باری که جنینشناسی را خواندم، فقط به این فکر میکردم که خیلی عجیب است که با وجود این همه بیماری در دوران جنینی، جان سالم به در بردم.
خودت هم متوجه شدی که تا الان دربارهی عمکرد آن ها صحبت نکردیم.
عملکرد، موضوعِ فیزیولوژی است. معدهی من و تو چگونه اسید تولید میکند، چگونه آنزیم میسازد و آنزیم چه کار میکند، چگونه منقبض میشود و با غذا چه کار میکند، در فیزیولوژی بحث میشود.
یکی از دروس مورد علاقهام فیزیولوژی است. درس شیرینی است و درک فوقالعادهای از بدن به تو میدهد.
بیوشیمی و متابولیسم هم هستند. آمار افتادههای متابولیسم به نسبت بالاست. کمی نچسبوار درس داده میشود و دانشجوهای کمی به آن علاقهمند میشوند؛ وگرنه درس فوقالعاده مهمی است. فیزیولوژی و بیوشیمی مکمل همدیگر هستند. در کنار هم معنای کاملتری پیدا میکنند و تو از فهمیدن این موضوع، لذت بیشتری میبری.
چند درس ماند. از اسمشان روشن است که اوضاع از چه قرار میباشد. در باکتری، باکتریهای بیماریزا را یاد میگیری و در ویروسشناسی، ویروسها را. در ایمونولوژی نیز روش کار سیستم ایمنی بدن را به تفصیل خواهی آموخت.
یک درس مهم دیگر میماند. پاتولوژی. در پاتولوژی یاد میگیری که در هنگام برخورد با عوامل بیماریزا، چه اتفاقی برای بدن میافتد. به زبان دیگر، فرایندِ ایجاد بیماری چگونه است. این که سرطان چگونه ایجاد میشود، از موضوعات پاتولوژیست. اینکه در هنگام یک عفونت بدن چگونه پاسخ میدهد نیز همینطور.
هدف دروس علوم پایه، یاد دادنِ بیماریها به تو نیست. هدف این است که – تا حد نیاز – بفهمی در این سیستم پیچیده، چه قوانینی حاکم است.
فرض کن تو میخواهی از هر بیماری یک خلاصه تهیه بکنی که بتوانی آن را خوب یاد بگیری. آن کاغذی که خلاصه را روی آن مینویسی، از جنس علوم پایه است. اگر علوم پایه را خوب بلد باشی، میتوانی به راحتی بیماریها را درک بکنی.
بگذار این نکته را هم بگویم که دوران علوم پایه، منظمترین دوران دانشجوییات خواهد بود. برنامهها نظم دارد. تو سر ساعت به دانشگاه میآیی. برنامهی کلاسهایات معلوم است و میدانی امروز چه کارهایی قرار است انجام بدهی.
راستی از همین ابتدا یک سری کلاسهای عملی هم داری. بافتشناسی و جسد و بیوشیمی و باکتری و انگل و پاتولوژی و ایمونولوژی، کلاسهای عملی هم دارند.
شاید تصوری که از پزشکی داشته باشی، به این کلاسهای عملی نزدیکتر باشد. پروتئین و قند را اندازه میگیری.
بر روی جسد – هر چند از آن به علت استفادههای مکرر اعضای سالمی باقی نمانده – آناتومی تمرین میکنی. قورباغه تشریح میکنی.
آنتیژن و آنتیبادی را میسنجی و باکتری کشت میدهی و نقاشی انگلها را با نگاه کردن به درون میکروسکوپ، میکشی.
به عنوان آخرین صحبت برای این چند ترمِ ابتدای دانشگاه، یادت باشد که این دوران فرصت خوبی است که فعالیتهای خارج درسی را شروع کنی.
کمتر کسانی هستند که اگر در علوم پایه، کاری غیردرسی انجام ندهند، بعدها به سراغ آن بروند. این که چگونه از این چند ترم بهترین استفاده را بکنی، بحثی جداست که بعد از ورودت به دانشگاه با هم در موردش صحبت میکنیم.
اگر هم دوست داری که همین الان میتوانی در موردش بخوانی: دوران علوم پایه – آن ترمهای نخستین.
بعد از پایان دوران علوم پایه، آزمون جامع علوم پایه را در پیش داری. یک آزمون از تمام دروسی که در این چند ترم گذراندهای. آزمون سختی نیست. تعداد افرادی که در آن رد میشوند بسیار کم است و با کمی وقت گذاشتن میتوانی در آن نتیجهی خوبی کسب بکنی.
پس از این چند ترم، دوران فیزیوپاتولوژی شروع میشود.
.
تجربیا